Verem Eğitim ve Farkındalık Haftası

79. VEREM EĞİTİM VE FARKINDALIK HAFTASI

(04-09 Ocak 2026)

Ülkemiz, uzun yıllardır başarıyla yürüttüğü “Ulusal Tüberküloz Kontrol Programı" nı, küresel sağlık hedefleri ve standartları doğrultusunda başarıyla uygulamaya devam etmektedir. Her yıl ocak ayının ilk pazar günü ile başlayan “Verem Eğitim ve Farkındalık Haftası” etkinlikleri, toplumda tüberküloz konusunda farkındalık oluşturmak ve yürütülen faaliyetleri tanıtmak amacıyla düzenlenmektedir. Bu hafta boyunca çeşitli seminerler, eğitim programları ve sağlık taramaları gerçekleştirilmektedir.

Tüberküloz hastalığının etkeni nedir?

· Tüberküloz hastalığının etkeni Mycobacterium tuberculosis complex basilleridir.

· Yavaş çoğalan, kültürde 2-6 haftada üreyen ve oksijenli ortamda yaşayan bir basildir.

· Asit ile boya vermediğinden aside dirençli basil (ARB) denilir.

Tüberküloz hastalığı nasıl bulaşır?

· Basilin kaynağı, hiç tedavi görmemiş veya düzensiz tedavi alan akciğer ve larinks (gırtlak) tüberkülozu olan hastalardır.

· Hasta insanların öksürmesi ve hapşırması ile ortama yayılan mikrobun sağlıklı kişiler tarafından solunum yolu ile alınması sonucu hastalık bulaşır.

· Balgam yayması pozitif olan ve akciğerinde kavitesi bulunan hastalar daha fazla basil saçarlar dolayısıyla daha bulaştırıcıdırlar.

· Tüberküloz hastasıyla aynı ortamda bulunma süresi, ortamın büyüklüğü ve havalanma düzeyi basilin bulaşmasında önemli olan faktörlerdendir.

· En sık bulaşma, hastanın aile bireyleri ve yakın çalışma arkadaşları gibi uzun süre aynı kapalı ortamı paylaştığı kişilere olur.

· Düzenli ilaç kullanımı ile basil sayısı çok kısa sürede azalır. Hastaların çoğunda, ortalama 2-3 haftada bulaştırıcılık yok olur.

Tüberküloz hastalığının belirtileri nelerdir?

· Genel yakınmalar; halsizlik, iştahsızlık, kilo kaybı, ateş ve gece terlemesidir. Küçük çocuklarda kilo almada duraklama, büyüme veya gelişme geriliği olabilir.

· Solunum sistemi yakınmaları; öksürük, balgam, öksürükle kan tükürme, kanlı balgam (hemoptizi), göğüs-sırt-yan ağrısı ve nefes darlığıdır.

· Diğer organları tutan akciğer dışı tüberküloz hastalığında ilgili organa ait bulgular görülebilir. Örneğin kemik ve eklem tüberkülozunda kalça, diz veya omurgada şişlik, ağrı, akıntı; larinks tüberkülozunda ses kısıklığı, lenf bezi tüberkülozunda lenf bezi büyümesi, akıntı, böbrek tüberkülozunda idrarda kan, iltihap yapabilir.

· Bazı hastalarda yakınma olmayabilir; özellikle bağışıklığı baskılanmış ve yaşlı hastalarda.

· Yaşlı hastalarda tüberküloz atipik olarak ortaya çıkabilir. Tüberkülozu olan bazı yaşlı hastalar tüberkülozun klasik belirtilerini (örn. öksürük, kanlı balgam, ateş, gece terlemesi ve kilo kaybı) göstermeyebilir. Bu hastalarda tüberküloz, fonksiyonel kapasitede değişiklikler (örn. günlük yaşam aktiviteleri), kronik yorgunluk, bilişsel bozukluk, yeme bozukluğu (anoreksiya) veya düşük dereceli ateş (uzun süreli ve açıklanamayan) ile ortaya çıkabilir.

· İki-üç haftadan uzun süren ve non-spesifik antibiyotik tedavisi almış olmasına rağmen klinik yanıt alınamayan öksürük varlığında tüberküloz hastalığından şüphelenmek gerekir.

Tüberküloz tanısı nasıl konulur?

· Hastalığın kesin tanısı, balgamda tüberküloz basilinin görülmesi ile konulur. Basilin mikroskopta görülmesi ya da kültürde üremesi gereklidir. Son yıllarda yaygınlaşan moleküler tanı testleri de geçerli tanı araçları arasında yer almaktadır.

· Hastalığın bulguları yavaş gelişir. Hastanın klinik ve radyolojik bulguları, hastalıktan şüphelenmeyi sağlar.

· Tüberkülin deri testi (TDT)’nin pozitif olması vücutta basil olduğunu gösterir. Bu durum hem tüberküloz enfeksiyonuna hem de tüberküloz hastalığına işaret eder. Dolayısıyla TDT, tüberküloz hastalığının kesin tanısında tek başına kullanılmaz.

Ulusal Tüberküloz Kontrol Programı

Verem savaşı dispanserlerinde tanı, tedavi ve takip hizmetleri tüberküloz hastalarına ücretsiz sunulmaktadır. Tüberküloz tanısı alan hastanın tedavisi boyunca, dispanserlerdeki sağlık çalışanları tarafından takip edilmekte, gerekli görülen tüm destekler sağlanmaktadır.

Bakanlığımız tarafından yürütülen “Ulusal Tüberküloz Kontrol Programı” ile tüberküloza karşı mücadelede, sağlıklı bir yaşam ve koruyucu sağlık hizmetleri sunmayı amaçlamaktadır. Genişletilmiş Bağışıklama Programı kapsamında, bebeklere iki aylıkken ücretsiz yapılan BCG aşısı, tüberküloz menenjiti ve miliyer tüberkülozdan korunmalarını sağlamakta önemli bir rol oynamaktadır. Aşının, tüberküloz riski altında olan çocuklarda hayat kurtarıcı etkisi kanıtlanmıştır

Tedavi ve İlaç Kullanımı

Tüberküloz hastalığı, yalnızca düzenli ilaç kullanımı ile tedavi edilebilir. Etkili ve düzenli bir tedavi ile bulaştırıcılık genellikle 2-3 haftada sona erebilir. Tüberküloz tanısı alan hastaların ilaçları Sağlık Bakanlığı tarafından ücretsiz olarak sağlanmakta ve tedavi süreçleri izlenmektedir.

Hastaların ilaçlarını düzenli kullanmaları en önemli faktördür. Bu nedenle, ilaçlar doğrudan gözetimli tedavi uygulamasıyla verilmektedir. Hastaların, bir sağlık görevlisi eşliğinde ilaçlarını alarak tedaviye sadık kalmaları teşvik edilmektedir. Bu yaklaşım, tedavi sürecinin başarı oranını artırmakta ve hastaların motivasyonunu yükseltmektedir.

DGT (Doğrudan Gözetimli Tedavi) uygulamasına düzenli katılan hastalara, Bakanlığımız ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı arasında imzalanan protokol çerçevesinde şartlı nakdi yardım yapılmaktadır. Devletimizin sağladığı bu maddi destek, tüberküloz sebebiyle yaşanan ekonomik kayıpların yükünü hafifletmektedir.

Mobil tarama araçlarımız, her yıl düzenli olarak cezaevlerini taramakta, okul ve iş yeri gibi toplu yaşam alanlarında tüberküloz görülmesi durumunda da bu alanların taranmasında hizmet vermektedir. Erken tanı, tüberkülozun yayılmasını önlemede kritik bir rol oynar.

Temaslı muayenesi ve koruma tedavisi neden gereklidir?

Bulaştırıcı dönemde olan tüberküloz hastası ile aynı ortamda bulunan ve tüberküloz basiline maruz kalan kişilere “temaslı” denir. Tüberküloz hastasının temaslıları Verem Savaşı Dispanserlerinde ücretsiz olarak muayene edilir ve gerekli tetkikleri yapılır. Hasta olduğu tespit edilen temaslılar tedavi edilir. Hasta olmayan fakat enfeksiyon ya da hastalık riski taşıyan temaslılar koruma tedavisine alınır.Koruma tedavisi genellikle tek ilaçla ve 6 ay süreyle yapılır.

Sonuç Olarak;

Toplumun korunması için her bireyin tüberküloz hastalığına karşı Bakanlığımızca yürütülen faaliyetlere destek vermesi büyük önem taşımaktadır. Bebeklere BCG aşısının zamanında yaptırılması, bireysel ve toplumsal hijyen kurallarına uyulması, uzun süren öksürük şikayetinde veya tüberküloz hastası ile temas edilmesi durumunda, vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurulması, tüberküloz hastası ve temaslılarının, sağlık personelinin gözetiminde ve düzenli bir şekilde ilaçlarını kullanmaları gerekmektedir.

Tüberküloz ile mücadelede her bireyin rolü önemlidir. Hedefimiz VEREMSİZ BİR TÜRKİYE olup bu hedefe ulaşılması için çalışmalarımız sürmektedir.