79. Verem Eğitim ve Farkındalık Haftası (04–09 Ocak 2026)

Tüberküloz (verem), tedavi edilebilir ve önlenebilir bir hastalık olmasına rağmen, dünyada ve ülkemizde halen önemini koruyan bir halk sağlığı sorunudur. Mycobacterium tuberculosis adlı bakterinin neden olduğu bu hastalık, tedavi edilebilir ve önlenebilir olmasına rağmen her yıl milyonlarca insanı etkilemekte; özellikle ekonomik olarak üretken yaş grubundaki bireylerde ciddi kayıplara yol açmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü’nün 2025 Küresel Tüberküloz Raporu’na göre 2024 yılında dünya genelinde 10,7 milyon kişi tüberküloz hastalığına yakalanmış, 1,23 milyon kişi yaşamını yitirmiştir.

Türkiye, uzun yıllardır başarıyla yürüttüğü Ulusal Tüberküloz Kontrol Programı ile tüberkülozla mücadelede örnek ülkelerdendir. Bakanlığımız tarafından sürdürülen bu program kapsamında tanı, tedavi ve takip hizmetleri verem savaşı dispanserlerinde ücretsiz olarak sunulmakta; hastaların izlem ve tedavi süreçleri kesintisiz olarak yönetilmektedir

Her yıl ocak ayının ilk pazar gününü izleyen hafta boyunca düzenlenen Verem Eğitim ve Farkındalık Haftası, toplumda tüberküloz konusunda farkındalık oluşturmak, önlenebilir bir sağlık sorunu olduğuna dikkat çekmek, doğru bilgi paylaşımını artırmak ve hastalığın önlenmesinde toplum desteğini güçlendirmek amacıyla yürütülmektedir. Ülkemizde bu hafta ile ilgili etkinlikler 1947 yılından bu yana aralıksız sürdürülmektedir.

Tüberkülozun Bulaşıcılığı ve Korunma Yolları

Solunum yoluyla bulaşan bu hastalık özellikle tedavi almamış veya düzensiz tedavi gören akciğer ve gırtlak tüberkülozu hastalarının öksürmesi ya da hapşırması sırasında ortama saçtığı damlacıkların solunmasıyla bulaşmaktadır. Kapalı ve yetersiz havalandırılan ortamlarda bulaşma riski belirgin şekilde artmaktadır.

Tüberkülozun en sık görülen belirtileri uzun süren öksürük, ateş, gece terlemesi, halsizlik ve kilo kaybıdır. Bu şikâyetlerin iki üç haftadan uzun sürmesi durumunda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması büyük önem taşır.

Hastalığın kontrolü ve önlenmesinde:

Erken tanı,

Düzenli ilaç kullanımı,

Temaslıların muayenesi,

Kapalı ortamların sık sık havalandırılması,

BCG aşısının zamanında uygulanması

kritik öneme sahiptir.

BCG aşısı, özellikle çocuklarda ağır seyreden tüberküloz türlerine karşı koruma sağlar ve ülkemizde 2 ayını dolduran bebeklere ücretsiz olarak uygulanmaktadır.

Türkiye’de Tüberkülozla Mücadelede Yürütülen Başarılı Faaliyetler

Türkiye’de tüberküloz görülme sıklığı yıllar içinde önemli ölçüde azalmıştır.

Sağlık Bakanlığı, Ulusal Tüberküloz Kontrol Programı kapsamında tüberkülozla mücadeleyi kararlılıkla sürdürmektedir.

Türkiye’nin tüberkülozla mücadelede yürüttüğü bu kapsamlı çalışmalar uluslararası raporlara da yansımakta; ülkemiz Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi’nde düşük insidanslı ülkeler arasında yer almaktadır.

Ulusal Tüberküloz Kontrol Programı Çerçevesinde:

✔ Tanı, tedavi ve takip hizmetleri ücretsizdir.

Verem Savaşı Dispanserlerinde tüm hastalara tanı testleri, ilaçlar ve takip hizmetleri ücretsiz sunulmaktadır.

✔ Doğrudan Gözetimli Tedavi (DGT) uygulamasıyla tedavi başarısı artırılmaktadır.

Hastaların ilaçlarını sağlık personeli eşliğinde düzenli olarak almalarını sağlayan bu uygulama, tedaviye uyumu güçlendirmekte ve ilaç direncinin gelişmesini önlemektedir. Son yıllarda yaygınlaşan Video Gözetimli Tedavi (VGT) yönteminde elektronik bir cihaz aracılığı ile canlı bağlanarak hastanın günlük ilaçlarını alması sağlanmaktadır. VGT yöntemi ile yapılan DGT hem hastalara hem sağlık çalışanına kolaylık sağlamaktadır.

✔ Riskli gruplara yönelik taramalar düzenli olarak sürdürülmektedir.

Cezaevlerinde, okullarda, iş yerlerinde ve toplu yaşam alanlarında mobil tarama araçlarıyla yapılan taramalarla olası hastalar erken dönemde tespit edilmektedir.

✔ Temaslı muayenesi ve koruyucu tedavi uygulamaları düzenli olarak sürdürülmektedir.

Bulaştırıcı hastaların yakın temaslıları ücretsiz olarak değerlendirilmekte; hastalık gelişme riski taşıyan kişilere ücretsiz koruyucu tedavi uygulanmaktadır. Böylece bulaş zinciri kırılmaktadır.

✔ Dirençli tüberküloz vakaları için Tüberküloz Referans Hastaneleri hizmet vermektedir.

Ankara, İstanbul ve İzmir’deki referans hastanelerde dirençli tüberküloz hastalarının tedavisi modern yaklaşımlarla sürdürülmektedir. Mevcutta hizmet veren 4 Yetişkin Tüberküloz Referans Hastanesine, 4 ilde toplam 7 Çocuk Tüberküloz Referans Hastanesi eklenmiştir. Böylece ülkemizde toplam 11 Tüberküloz Referans Hastanesinde yatışı gereken hastalara ileri düzey tedavi hizmeti sunulmaktadır.

✔ Şartlı Nakdi Yardım yapılmaktadır.

Tüberküloz hastalarının tedavilerini aksatmadan sürdürebilmeleri amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından nakdi destek verilmesi sağlanmıştır. Bu destek, hastaların tedaviye düzenli devam etmelerini kolaylaştırarak tüberkülozla mücadelenin daha etkili şekilde yürütülmesine katkı sunmaktadır.

✔ VSD hekimlerine MHRS randevu yetkisi tanımlanmıştır.

Verem Savaşı Dispanserlerinde izlenen tüberküloz hastalarının sağlık hizmetlerine erişimini hızlandırmak amacıyla, VSD hekimlerine takip ettikleri hastalar için MHRS üzerinden tüm branşlara randevu oluşturma yetkisi verilmiştir

Sonuç ve Çağrı

Tüberkülozla mücadelede başarı, sadece sağlık hizmetlerinin değil toplumun tüm kesimlerinin katkısıyla mümkündür. Bu nedenle hem bireysel hem de toplumsal düzeyde güçlü ve sürekli bir mücadele gerektirmektedir
79. Verem Eğitim ve Farkındalık Haftası vesilesiyle;

İki üç haftadan uzun süren öksürük,

Gece terlemeleri,

Halsizlik,

Kilo kaybı

gibi belirtileri olan kişilerin gecikmeden sağlık kuruluşlarına başvurmaları büyük önem taşımaktadır.

Ayrıca tüberküloz hastalarının ve temaslılarının takiplerini ve ilaçlarını aksatmaması, BCG aşısının zamanında uygulanması ve toplumun farkındalığının artırılması; ülkemizin “Veremsiz Bir Türkiye” hedefine ulaşmasında en güçlü adımdır. Sağlık Bakanlığı olarak hedefimiz “Veremsiz Bir Türkiye”dir.